درمان آنلاین اختلالات هیجانی؛ اثربخشی برابر با روش حضوری
سعیده زنوزیان، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی زنجان، در نشست خبری ترجمان دانش با تشریح نتایج یک طرح پژوهشی، از اثربخشی درمان شناختی رفتاری فراتشخیصی (پروتکل یکپارچه) به دو صورت حضوری و آنلاین برای کاهش اضطراب، افسردگی و بهبود مؤلفه‌های هیجانی خبر داد و گفت: تفاوت معناداری میان اثربخشی این دو روش مشاهده نشد؛ از این رو می‌توان از ظرفیت درمان آنلاین برای افزایش دسترسی افراد به خدمات روان‌شناختی استفاده کرد.
به گزارش پایگاه خبری امید روشندلان، این پژوهش با حمایت مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت و با هدف بررسی اثربخشی دو شیوه ارائه این درمان بر نشانه‌های هیجانی و برخی مؤلفه‌های مرتبط با آن انجام شد.
زنوزیان با اشاره به شیوع بالای اختلالات اضطرابی و خلقی در جوامع مختلف افزود: بر اساس مطالعات، شیوع اختلالات اضطرابی در جهان حدود ۳۲ درصد و اختلالات خلقی مانند افسردگی حدود ۱۴ درصد گزارش شده است؛ در ایران نیز شیوع کلی این اختلالات در برخی مطالعات حدود ۳۶ تا ۴۰ درصد برآورد شده که ضرورت مداخلات به‌هنگام و پیشگیرانه را نشان می‌دهد.
وی ادامه داد: در این کارآزمایی بالینی تصادفی‌شده، افراد ۱۸ تا ۵۰ ساله دارای علائم پیش‌بالینی اختلالات هیجانی در استان زنجان، پس از انجام مصاحبه‌های تخصصی انتخاب شدند و در مجموع ۴۰ نفر در دو گروه ۲۰ نفره تحت درمان حضوری و آنلاین قرار گرفتند.
این عضو هیئت علمی با بیان اینکه جلسات درمان به‌صورت فردی و در قالب یک دوره ۱۲ جلسه‌ای برگزار شد، گفت: هر جلسه حدود ۴۵ دقیقه زمان داشت و اثربخشی مداخله در سه مرحله پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری سه‌ماهه ارزیابی شد. در این پژوهش، علاوه بر شدت اضطراب و افسردگی، شاخص‌هایی مانند نشخوار فکری، عدم تحمل ابهام و اجتناب تجربی نیز مورد بررسی قرار گرفت.
وی با توضیح درباره برخی از این مؤلفه‌ها بیان کرد: نشخوار فکری به درگیری مکرر ذهن با پرسش‌ها و افکاری گفته می‌شود که فرد برای آن‌ها پاسخ روشنی پیدا نمی‌کند. همچنین افراد دارای اضطراب بالا معمولاً در مواجهه با بلاتکلیفی و شرایط مبهم دچار مشکل می‌شوند و عدم تحمل ابهام می‌تواند چرخه اضطراب را تشدید کند.
زنوزیان اجتناب تجربی را از دیگر مؤلفه‌های مهم در اختلالات هیجانی دانست و افزود: برخی افراد برای مواجه نشدن با هیجان‌های ناخوشایندی مانند غم، شرم، اضطراب و احساس گناه، به رفتارهایی نظیر اهمال‌کاری، استفاده افراطی از فضای مجازی یا مصرف مواد روی می‌آورند. در درمان، تلاش می‌شود فرد به‌جای فرار از این هیجان‌ها، توانایی مواجهه و مدیریت آن‌ها را به دست آورد.
وی با تشریح نتایج پژوهش تصریح کرد: یافته‌ها نشان داد اجرای پروتکل یکپارچه در هر دو گروه حضوری و آنلاین به کاهش اضطراب، افسردگی، نشخوار فکری و اجتناب تجربی و افزایش تحمل ابهام منجر شده است. همچنین این تغییرات در پیگیری سه‌ماهه پایدار بوده و حتی در برخی شاخص‌ها بهبود بیشتری نسبت به مرحله پس‌آزمون مشاهده شده است.
زنوزیان تأکید کرد: تفاوت معناداری میان اثربخشی درمان در دو شیوه حضوری و آنلاین مشاهده نشد؛ بنابراین می‌توان از ظرفیت درمان آنلاین در کنار روش حضوری برای افزایش دسترسی افراد به خدمات روان‌شناختی استفاده کرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی زنجان با اشاره به ویژگی‌های درمان شناختی رفتاری فراتشخیصی گفت: در روش‌های درمانی اختصاصی، برای هر اختلال معمولاً پروتکل و جلسات جداگانه‌ای در نظر گرفته می‌شود، اما پروتکل یکپارچه بر مؤلفه‌های مشترک میان اختلالات هیجانی تمرکز دارد. از این رو، افرادی که هم‌زمان با چند مشکل مانند اضطراب، افسردگی یا وسواس مواجه هستند، می‌توانند از یک مسیر درمانی مشترک بهره ببرند؛ موضوعی که می‌تواند در زمان، انرژی و هزینه درمان صرفه‌جویی کند.
زنوزیان با بیان اینکه این پروتکل قابلیت اجرا به‌صورت فردی و گروهی را دارد، اظهار کرد: در گروه‌درمانی نیز لازم نیست همه افراد یک تشخیص یکسان داشته باشند؛ بلکه می‌توان افرادی با مشکلات مختلف در طیف اختلالات هیجانی را در یک گروه قرار داد و بر عوامل مشترکی مانند نشخوار فکری و اجتناب تجربی کار کرد.
وی درباره محتوای جلسات این درمان توضیح داد: در جلسات ابتدایی، افزایش انگیزه و خودکارآمدی و تعیین اهداف درمان دنبال می‌شود. در ادامه، آموزش شناخت و آگاهی از هیجان‌ها، شناسایی و اصلاح ارزیابی‌های شناختی، بررسی رفتارهای اجتنابی و توجه به واکنش‌های جسمانی مرتبط با هیجان‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد و در جلسات پایانی نیز راهکارهای پیشگیری از عود آموزش داده می‌شود.
