حکمرانی فرابخشی: کلید توسعه خدمات عمومی برای افراد دارای معلولیت

مباحث فرابخشی همواره یکی از چالش‌های نظام حکمرانی ایران بوده است. اینکه کدام موضوع در کشور از موضوعات فرابخشی محسوب می‌شود و نیازمند نگرش کلان‌تر از یک یا چند دستگاه اجرایی است، نیازمند نگرش‌های چندوجهی به موضوعات جاری کشور است.

این از مباحث مهم برنامه‌ ریزی کشور است.

یکی از این موضوعات پدیده معلولیت است که ساحت‌های مختلف شخصی و مدنی را شامل می‌شود.

معلولیت، همانند قومیت، تکثر ذاتی دارد و در عین حال نیازمند فراگیر سازی خدمات حاکمیتی است.

از زاویه‌ای دیگر، معلولیت جدا از اقتضائات شهروندی نیست و از حیث نیازهای افراد مبتلا به آن، منحصر به یک دستگاه سیاست‌گذاری یا اجرایی نیست. در دهه‌های اخیر همواره شاهد بوده‌ایم که نگاه بخشیِ حمایتی چه تبعات ضد توسعه‌ای (در مقیاس‌های فردی و عمومی) را در این بخش به همراه داشته است.

نمونه‌های این تبعات را می‌توان در قرائت کنشگران جامعه مدنی حوزه افراد دارای معلولیت از قانون حمایت از افراد دارای معلولیت به وضوح مشاهده کرد.

واقعیت این است که نگاه بخشیِ حمایتی یک بازی از پیش باخت-باخت برای حاکمیت و افراد دارای معلولیت است، چراکه زنجیره تأمین ابزارهای توانمندسازی و نیازهای تخصصیِ حمایتی در بستر جامعه و نیز در درون حاکمیت شکل نگرفته است.

با توجه به گستردگی طیف‌های افراد دارای معلولیت و نیازمندی‌های تخصصی توسعه فردی و اجتماعی این افراد، اساساً پاسخ‌گویی به این نیازها در قالب‌های موجود بخشی امکان‌پذیر نیست و نیازمند بینش حکمرانی فرابخشی است.

در بینش حکمرانی فرابخشی، هر دستگاه سیاست‌گذاری و اجرایی بر اساس تخصص ذاتی خود برای طیف‌های افراد دارای معلولیت، خدمات اختصاصی در ساحت‌های حمایتی و توانمندسازی تعریف می‌کنند.

در اینجا باید قبل از هر چیز به این اشاره کرد که این فرآیند الزاماً به معنی طراحی و ارائه برنامه‌های جدید برای افراد دارای معلولیت نیست. دستگاه‌ها می‌توانند با بازنگری برنامه‌ها و خدمات موجود، آنها را برای افراد دارای معلولیت اختصاصی‌سازی کنند. در واقع، بلوغ خدمات عمومی برای افراد دارای معلولیت در اختصاصی‌سازی همین خدمات عمومی بدون صرف هزینه‌های مضاعف مالی و منابع انسانی است. این مهم زمانی اتفاق می‌افتد که در سازمان شناخت تخصصی نسبت به افراد دارای معلولیت وجود داشته باشد.

بنابراین، دوره‌های ضمن خدمت آشنایی با معلولیت‌های مختلف برای کارمندان و مدیران، و همچنین استفاده از کارمندان دارای معلولیت، راهگشا می‌تواند باشد.