عدم رعایت استانداردهای جهانی در صنعت سرب و روی حاکی از فاجعه زیست‌محیطی خاموش است

بررسی میدانی صنعت سرب و روی زنجان، به‌ ویژه در شهرک تخصصی واقع در پنج کیلومتری این شهر، حاکی از یک فاجعه زیست‌ محیطی خاموش است که در سایه بی‌توجهی به اصول فنی جهان، روز به‌ روز ابعاد هولناک‌تری پیدا می‌کند؛ به‌ طوری که طی کمتر از یک ربع قرن، بیش از ۵ تا ۱۰ میلیون تن پسماند سمی و خطرناک شامل کیک‌ها و باطله‌ های سرشار از سرب، روی، کادمیوم و آرسنیک در فضای کاملاً باز و بدون هرگونه ایزوله‌ سازی استاندارد رها شده و به صورت یک کوه عظیم‌الجثه در مجاورت شهر خودنمایی می‌کند؛ این در حالی است که پروتکل‌های سختگیرانه زیست‌محیطی نظیر EPA و آیین‌نامه حمل مواد خطرناک (ADR) بر نگهداری این مواد در سوله‌های مسقف با کف‌ پوش‌های غیرقابل نفوذ و سیستم‌های پیشرفته جمع‌آوری شیرابه تأکید دارند، اما در عمل نه تنها انبارش به شکل اصولی صورت نمی‌گیرد، بلکه زنجیره حمل نیز از بی‌ ضابطگی‌ ترین شکل ممکن پیروی می‌کند و شواهد از بارگیری و تخلیه غیرمجاز این باطله‌ها در حاشیه شهر زنجان و استفاده از کامیون‌های معمولی و بدون پوشش سرپوشیده برای جابجایی حکایت دارد که با هر وزش باد، گرد و غبار مسموم را بر فراز مناطق مسکونی و کشاورزی را پراکنده می‌سازد؛ نگرانی‌ها زمانی دوچندان می‌شود که پژوهش‌های مستقل نشان داده غلظت فلزات سنگین در خاک و منابع آب‌های زیرزمینی منطقه به‌ مراتب فراتر از آستانه مجاز جهانی است و این رهاسازی بی‌ضابطه، شیرابه‌های سمی را مستقیماً به سفره‌های آب زیرزمینی نفوذ داده و سلامت ساکنان را با مخاطره‌ای جبران‌ناپذیر مواجه ساخته است، در حالی که تکنولوژی‌های نوین جهانی با رویکرد بازیافت مجدد، حجم پسماند نهایی را به کسری از این میزان تقلیل می‌دهند و استفاده از کوره‌های فرسوده و غیر باز یاب در این واحدها، سهم عمده‌ای در تولید این حجم عظیم باطله دارد؛ جمع‌بندی نهایی این گزارش هشداردهنده نشان می‌دهد که فاصله فعلی با استانداردهای روز دنیا نه یک شکاف کوچک، بلکه یک پرتگاه عمیق است که تداوم آن، دیگر تنها یک بحران زیست‌محیطی نیست، بلکه به تهدیدی جدی برای امنیت جانی و سرمایه‌های طبیعی نسل‌های آینده مبدل شده و هرگونه اظهارنظر خوش‌بینانه در مورد وضعیت موجود، چیزی جز نادیده‌ گرفتن واقعیتی تلخ و رو به گسترش نخواهد بود.
کارشناس بازار سرمایه و کارشناس دادگستری
داود محمدی ورجوشانی